وبلاگ رویان

دسته‌بندی: آموزش‌های ضروری تاریخ:

مروری بر زنجیره تامین

زنجیره تامین شبکه‌ای از تامین‌کننده‌های کالاست؛ از تامین کننده مواد اولیه جهت تولید گرفته تا کسی که کالای نهایی را به دست مشتری می‌رساند. این زنجیره مشارکت کنندگان زیادی دارد؛ تولیدکنندگان، شرکت‌هایی که خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی را ارائه می‌دهند، انباردارها، عمده فروشی‌ها و خرده فروشی‌ها همه جزئی از این زنجیره مهم هستند. بگذارید نگاهی به کل زنجیره تامین بیاندازیم و جایگاه حمل‌ونقل بین‌المللی را در این زنجیره بهتر درک کنیم.

 اجزای زنجیره تامین قابل تقسیم به موارد زیر است:

  1. برنامه‌ریزی: برنامه‌ریزی برای کل زنجیره تامین اولین قدم است. برنامه‌ریزی و مدیریت زنجیره تامین نیازمند مدیریت قوانین تجاری، عملکرد زنجیره، گردآوری اطلاعات، موجودی انبار، دارایی سرمایه‌ای، راهکار‌های حمل‌ونقلی، پیکربندی برنامه‌ریزی‌ها، الزامات قانونی و انطباقی، و در نهایت ریسک زنجیره است. 
  2. منابع: این بخش از فرایند بر روی منبع تامین کالا تمرکز دارد. این منابع شامل موجودی فعلی انبار، کالاهایی که سفارش تولید و کالاهایی که سفارش طراحی آنها ثبت شده است می‌شود. شناسایی و انتخاب منبع مورد نظر بخشی از این فرایند است. در این مرحله، موجودی انبار، دارایی سرمایه ای، محصولات خروجی خط تولید، شبکه تامین‌کنندگان، الزامات صادراتی و وارداتی، توافق‌نامه‌های تامین کالا و ریسک زنجیره می‌بایست مدیریت شود. 
  3. تولید: این بخش از زنجیره مربوط به تولید محصولاتی می‌شود که در مرحله‌ قبل برای آنها تقاضا وجود دارد. تولید کننده می‌بایست برای فرایند تولید برنامه‌ریزی کند؛ کالا را تولید، آزمایش، بسته‌بندی و انبار کند، تا برای تحویل آماده باشد.
  4. تحویل: فرآیند حمل‌ونقل این اطمینان را حاصل می‌کند که فرآیند حمل کالا و فعالیت تمام تامین‌کنندگانی که در فرآیند حمل، انبارداری و توزیع محصول دخیل هستند، به اقتصادی‌ترین و کارآمد‌ترین حالت ممکن صورت پذیرد. تحلیل فرآیند حمل‌ونقل دید وسیعی نسبت به زنجیره تامین خواهد داد و ارزیابی زنجیره را ممکن خواهد ساخت. مواردی نظیر این‌که آیا انبار‌های کافی در مناطق مناسب در نظر گرفته‌ شده‌اند تا حمل‌ کالا مقرون به صرفه باشد؟ از چه سیستم‌ها و تکنولوژی‌هایی می‌توان استفاده کرد تا عملکرد داخلی مجموعه بهبود یابد؟ چه زمانی می‌بایست برخی از کار‌ها را برون سپاری کرد؟ نقش یک ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی این است که استعلام‌های مشتریان را مدیریت، بارگیری‌ها را زمان‌بندی، پاسخ استعلام مشتریان را ارسال و فرآیند‌های انبارداری را مدیریت کند. 
  5.  بازگشت محصول: این بخش از زنجیره تامین بازگشت کالاهای معیوب یا اضافی را مدیریت می‌کند. به این بخش از زنجیره تامین، حمل‌ونقل معکوس نیز می‌گویند. 

 مشکل در هر یک از این مراحل، کل فرآیند تحویل کالا از مبدا به مقصد را با مشکل مواجه می‌کند. 

مروری بر صنعت لجستیک

کلمه لجستیک، تامین، حمل، انبارداری و توزیع کالا را شامل می‌شود. این کلمه ریشه‌ای نظامی دارد و زمانی که ارتش از محلی به محل دیگر نقل مکان می‌کرد، از نحوه تامین و حمل ملزومات، نیرو‌‌ها، تجهیزات، غذا و غیره آمده است. صنعت لجستیک فرآیند حمل، موجودی، انبارداری، مدیریت مواد اولیه جهت تولید و بسته‌بندی کالا را یکپارچه کرده است.

فرآیند لجستیک از فروشنده کالا آغاز می‌شود. فروشنده ممکن است خودش کالا را تولید کند و انبار‌ها، مراکز توزیع و ابزار‌های حمل‌ونقل خودش را داشته باشد. اما اگر همه این امکانات در دسترس نباشد، با شرکت‌های دیگری قرارداد می‌بندد تا محصولی که در مبدا تولید شده، به خریدار در مقصد برسد.

فروشنده کالا می‌تواند با این شرکت‌ها قرارداد منعقد کند:

  1. کریر‌ها: این شرکت‌ها محمولات را از طریق کشتی، هواپیما، کامیون، یا قطار حمل می‌کنند. انتخاب نوع حمل بستگی به فاکتور‌های زیادی نظیر داخلی یا بین‌المللی بودن حمل دارد.
  2. مراکز توزیع: این مراکز توزیع انبار‌هایی برای ذخیره‌سازی تعداد بالای کالاست. این مراکز می‌توانند ساختمان‌هایی مخصوص برای ذخیره کالاهای یخچالی باشند یا تهویه هوای بخصوص داشته باشند. کالا از یک گمرک (بندر، فرودگاه، ... ) به مرکز توزیع فرستاده می‌شود. برخی مواقع ممکن است کالاها قبل از ارسال به مرکز توزیع تجمیع شوند. بعد از ورود به انبار، پالت‌بندی می‌شوند، در مکان‌هایی به خصوص قرار گرفته و در نهایت قبض انبار می شوند.
  3. فورواردرها یا شرکت‌های شخص ثالث در ارائه خدمات حمل‌ونقل: این نوع شرکت‌ها با کریر‌ها سر و کار دارند تا تشریفات حمل را برای خریدار یا فروشنده مهیا سازند. این تشریفات عبارت‌اند از:
    - قیمت‌گیری برای حمل محموله (استعلام قیمت)
    - انجام رزرواسیون (Booking)
    - صدور بارنامه‌
    - انجام مستندات اداری برای حمل‌ونقل بین‌المللی.
    - انبارداری ( در صورتی که شرکت انبار داشته باشد )
    - بیمه محموله
    - ترخیص محموله

عملکرد شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی

نقش یک شرکت فورواردر این است که به تمامی فرآیند تحویل کالای مشتری از مبدا به مقصد رسیدگی کند. یک شرکت فورواردر شامل واحد‌های فروش، حسابداری و ترافیک (عملیات) ‌می‌شود.

استعلام قیمت

واحد فروش یک شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی با مشتریان بالقوه تماس می‌گیرد و از مشتریان مختلف استعلام دریافت می‌کند. سپس برای هر استعلام، بسته به تعداد بسته‌ها، مسافت، وزن، حجم و نوع حمل (زمینی، هوایی، دریایی و ...) قیمت حمل را به مشتری اعلام می‌کند. بعد از تایید مشتری، چک کردن تقویم باقی محموله‌هایی که از قبل رزرو شده اند، محموله‌هایی که به کریر‌های مشخصی برای حمل داده شده است، و فضای باقی‌مانده در یک کانتینر برای تجمیع بار مشتری جدید با محموله دیگر مشتریان در همان کانتینر که به مقصد یکسانی حمل می‌شوند (گروپاژ)، فرآیند بوکینگ ( رزرواسیون ) صورت می‌گیرد.

دستور حمل، قبض انبار و ترخیصیه

بعد از این‌که مشتری قیمت ارائه شده از جانب شرکت حمل‌ونقلی را پذیرفت، واحد عملیات به نماینده خود در مبدا دستور حمل می‌دهد. شرکت ارائه‌دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی بار مشتری را بارگیری می‌کند و آن را یا در گمرک برای تحویل فوری تخلیه می‌کند، یا آن را به انبار برای تحویل آتی منتقل می‌کند. شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی می‌تواند کریر نیز باشد، یا این‌که بارگیری محموله را به شرکت کریر دیگری بسپارد. برخی مواقع خود مشتری بار را تا انبار برای بارگیری می‌آورد. اگر چندین مشتری محموله‌هایی برای حمل به مقصدی یکسان داشته باشند، شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی همه این محموله‌ها را در یک کانتینر یا یک محموله هوایی تجمیع می‌کند تا هزینه‌های حمل کاهش یابد (گروپاژ).

شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی یک قبض انبار به مشتری ارائه می‌دهد که گواه بر تخلیه محموله در انباری بخصوص است. زمانی که محموله به گمرک مقصد می‌رسد ترخیصیه صادر می‌شود؛ حال فرآیند ترخیص می‌تواند توسط خود شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی انجام شده یا برون‌سپاری شود.

مستندسازی

به عنوان بخشی از عملیات حمل محموله، شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی اسناد ضروری زیر را صادر می‌کند:

  • بارنامه ( مستر و هاوس )
  • مانیفست

بارنامه مستر قراردادی بین کریر و شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی ( فورواردر ) یا حتی خود مشتری است که شامل فهرستی از محموله‌ها برای حمل است. در مواردی که نوع حمل دریایی است، شرکت فورواردر بارنامه مستر را صادر می‌کند و برای کریر ارسال کرده تا از جانب آن شرکت تایید شود، شماره بارنامه به آن اختصاص داده شود و به شرکت فورواردر باز پس فرستاده شود.

بارنامه هاوس از جانب شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی ( فورواردر ) به مشتری ارسال می‌شود و در این سند، محمولات تنها برای مشتری فهرست شده است. هر بارنامه دارای اطلاعاتی نظیر علائم و تعداد ( کانتینر و شماره پلمپ )، تعداد بسته‌ها، توضیحات اقلام حمل شده، اطلاعات مربوط به مسیر فرآیند حمل ( مبدا و مقصد ) و … است.

در بارنامه مستر، صاحب کالا نماینده در کشور مقصد ذکر شده است. در بارنامه هاوس، صاحب کالا همان خریدار اصلی است.

اگر کریر فرایند حمل یک شرکت هواپیمایی باشد، بارنامه Airway Bill ( بارنامه هوایی ) نام می‌گیرد.

در فرآیند حمل زمینی، دو سند راه‌نامه بین‌المللی ( CMR ) و کارنه‌تیر ( Carnet Tir ) صادر می‌شود.

در سند مانیفست تمامی اقلام فهرست شده‌اند و برای تمامی انواع حمل بین‌المللی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این سند، همانند بارنامه هاوس، صاحب کالا، همان خریدار اصلی است. شماره بارنامه هاوس، فروشنده کالا (Shipper یا Consignor)، صاحب کالا (Consignee)، جزئیات محموله، تعداد بسته‌ها، وزن و حجم در این سند ذکر شده است.

مابقی اسنادی که یک شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی صادر می‌کند اختیاری هستند. این اسناد اختیاری شامل موارد زیر می‌شوند:

  • فاکتور تجاری (پروفرمای حمل)، که کالاهای خریداری شده بر اساس نام، پارت نامبر و ارزش هر کالا فهرست شده اند.
  • پکینگ لیست، که کالاهای خریداری شده بر اساس وزن و حجم فهرست شده اند، نه ارزش هر کالا.
  • سند مربوط به کالای خطرناک
  • سایر اسناد که بسته به مقصد حمل متفاوت خواهند بود.

کپی بارنامه مستر و مانیفست می‌تواند همراه با وسیله حمل ارسال شود. یک کپی دیگر از این دو سند به صورت الکترونیک به مقصد حمل و برای مشتری ارسال خواهد شد. حال اگر نسخه‌های اصلی این دو سند مورد نیاز باشد، توسط پست بین‌المللی ارسال خواهند شد.

فرآیند‌هایی که در مقصد انجام می‌شوند

بعد از ورود محموله به مقصد، شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی به موارد زیر ترتیب اثر خواهد داد:

  • ترخیص بار ( یا برون‌سپاری به ترخیص‌کار )
  • هماهنگی‌های انبار
  • حمل محموله از گمرک به انبار ( مگر این‌که مشتری بار را در گمرک تحویل بگیرد. )
  • تحویل بار ( مگر این‌که مشتری تصمیم داشته باشد که این‌کار را خودش انجام دهد. )

صدور فاکتور

واحد حسابداری شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی در نهایت برای محمولات صورتحساب صادر می‌کند. این را باید در نظر داشت که بخشی از سود حمل محموله به نماینده فورواردر در کشور مبدا تعلق خواهد گرفت. صورتحسابی که واحد حسابداری شرکت برای مشتری صادر می‌کند، شامل هزینه حمل ( که از جانب واحد فروش در مرحله استعلام قیمت به مشتری اعلام شده بود )، هزینه صدور هرگونه سند و یا هزینه‌های انبارداری می‌شود. این موارد می‌توانند تک به تک ذکر شوند یا به صورت کلی برای مشتری صورتحساب صادر شود.

اگر هزینه حمل محموله در مبدا پرداخت شود (Prepaid)، شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی در کشور مقصد از نماینده خود در کشور مبدا صورتحسابی (Credit) دریافت می‌کند که نشان می‌دهد نماینده در آینده این مبلغ را به شرکت پرداخت خواهد کرد.

اگر هزینه حمل محموله در مقصد پرداخت شود (Collect)، شرکت‌ ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی در مبدا از نماینده خود در کشور مقصد صورتحسابی دریافت می‌کند که می‌بایست آن را تا موعدی مشخص پرداخت کند.

اگر بار گروپاژ باشد ( تجمیع بار چندین مشتری و حمل یک‌باره آنها )، هزینه‌ها به صورت کلی حساب می‌شوند.

تقسیم سود با نماینده در کشور مقصد بستگی به مبلغ پرداختی در مبدا یا مقصد دارد.

زمانی که محموله به خریدار در مقصد تحویل می‌شود، وظایف شرکت ارائه دهنده خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی به اتمام می‌رسد.